“Kleiste mazidło, czyli o tym, jak bagiennik rozbił gang orzesznic” – część pierwsza przygód Zenka Zabagnistego

Czy miałeś kiedyś okazję spotkać bagiennika? Założę się, że nie! I nic w tym dziwnego, bo można go zobaczyć jedynie nocą i wyłącznie na bagnach nad rzeką Biebrzą. Byłeś tam kiedyś po ciemku? Moi rodzice nigdy by mi na to nie pozwolili! Właśnie dlatego dopiero niedawno odkryłam, że coś tak pokracznego jak bagiennik w ogóle istnieje. Pozwól, że ci o nim opowiem…

 

Aneta Wiśniewska - Bagna Biebrzańskie

 

Jak już wspomniałam, bagiennik żyje na bagnach. Upatrzył sobie te najbardziej malownicze w Polsce – Bagna Biebrzańskie. Pewnie myślisz, że bagiennik to jakieś dziwne zwierzę, ale muszę wyprowadzić cię z błędu. Bagiennik to demon. Tylko się nie bój! Zapewniam, że nie wszystkie demony są złe! Ten konkretny gatunek bywa nawet całkiem miły. Chociaż na takiego nie wygląda… Tak między nami powiem, że bagienniki są szkaradne. I pokraczne. Niezgrabne, brzydkie, oślizgłe… I do tego koszmarnie pachną. Może właśnie dlatego są z natury nieśmiałe. Po prostu wiedzą, że na ich widok każdy ma ochotę uciekać z krzykiem. Dla świętego spokoju wolą się nie pokazywać, gdy nie jest to absolutnie konieczne. Ale jeśli kiedyś zobaczysz coś okrągłego, zgniłozielonego, mającego około metra wzrostu i na dodatek z wielkim nosem na środku czoła, to możesz mieć pewność, że masz przed sobą właśnie bagiennika.

 

Teraz pewnie zastanawiasz się, dlaczego opowiadam ci o czymś tak wstrętnym? Otóż dotarły do mnie ostatnio plotki, że pewien bagiennik, Zenek Zabagnisty, został bohaterem! Wiem – to brzmi wprost nieprawdopodobnie, ale są dowody na to, że to właśnie on rozbił złodziejski gang orzesznic! Sam posłuchaj…

 

Aneta Wiśniewska - bagiennik Zenek Zabagnisty

 

Choć była już jesień, ta noc była wyjątkowo przyjemna. Powietrze nad Biebrzańskimi Bagnami było ciepłe i wilgotne. Właśnie takie noce Zenek Zabagnisty lubił najbardziej – usadawiał się wtedy wygodnie w swoim niewielkim bajorku osłoniętym wokół wierzbowymi gałązkami i powoli delektował się swoim ulubionym błotkiem z miętą. Cóż więcej było mu potrzebne do szczęścia? Bagiennik wciągnął głęboko w swoje olbrzymie nozdrza wielki łyk powietrza – pachniało nadgniłą roślinnością. Zenek czuł w kościach, że już niedługo znów dopadnie go alergia, ale na razie postanowił cieszyć się błogim odpoczynkiem.

 

W pewnej chwili stwór usłyszał ponad swoją głową dziwne odgłosy. Czy tylko mu się wydawało, czy rzeczywiście w wierzbowej dziupli toczyła się jakaś piskliwa rozmowa? Choć bagiennik był niezwykle kulturalny i wiedział, że podsłuchiwanie jest z gruntu złym uczynkiem, to i tak nadstawił ucha. Coś było bardzo, ale to bardzo nie w porządku.
Olo, dawaj szybko te żołędzie, znalazłam na nie doskonałą kryjówkę! To bajoro pod wierzbą tak cuchnie, że nikt się do niego nawet nie zbliży, więc nasz łup będzie w tej dziurze bezpieczny!
Jesteś pewna, Iga? Wiesz, co będzie, jeśli wiewióry znowu nas nakryją…
Nie pękaj, Olo! Jesteś orzesznica, czy zwyczajny tchórz? Dobrze wiesz, że jeśli do Zimowego Staniasłońca nie dostarczymy Frycowi całego towaru, to zamiast Szczodrych Godów będziemy mieć Głody.
– Chyba masz rację… Wiewióry to pikuś w porównaniu z gniewem Fryca…
W końcu głosy ucichły. Po chwili Zenek dostrzegł sylwetki pary orzesznic, zbiegających bezszelestnie na ziemię.

 

Aneta Wiśniewska - Orzesznice

 

Gdy bagiennik obudził się następnej nocy, postanowił pospacerować. Choć był niezgrabny i przez swoją oślizgłą skórę często się potykał, to właśnie podczas przechadzek najlepiej mu się myślało. Kiedy po godzinie już prawie doszedł do wniosku, że nie chce wtrącać się w niecne uczynki orzesznic, zobaczył siedzące na pobliskiej brzozie wiewiórki. Rodzina Rudzielców strasznie lamentowała.
Nie przetrwamy tej zimy, Tosia! Nasze zapasy zniknęły, nie został ani jeden, maleńki żołądź! Nie mamy już nawet suchych łupinek! Nawet jeśli teraz znów weźmiemy się do roboty, do zimy nie nazbieramy zbyt wiele jedzenia…
Jak my wykarmimy dzieci, Tomku? Och, nasze biedne maleństwa, tak się o nie boję!
W tym momencie w Zenku Zabagnistym aż zagulgotało. Jego policzki z gniewu zapłonęły neonową zielenią, a z nozdrzy zaczęła buchać śmierdząca para. “Już ja dam popalić tym wstrętnym orzesznicom!” – pomyślał. “Nie pozwolę, by dzieci państwa Rudzielców umarły z głodu!

 

Aneta Wiśniewska - Zenek Zabagnisty i wiewiórki

 

Po powrocie do Wierzbowego Bajorka Zenek postanowił się zaczaić. Swoim zwyczajem zanurkował głęboko w mętną wodę, chcąc pozostać niezauważonym. Nie było dla niego problemem oddychanie pod wodą, ponieważ w razie potrzeby potrafił czerpać tlen bezpośrednio przez skórę. Z resztą i tak okazało się, że nie musiał długo czekać na złodziejskie orzesznice. Już po kilkunastu minutach znów pojawiły się na gałęzi tuż przy dziupli. Gdy niczego nieświadome zwierzaki doglądały swoich łupów, bagiennik z głośnym pluskiem wynurzył się z wody. Przestraszone tym dźwiękiem orzesznice chciały natychmiast uciekać, ale było już za późno! W mgnieniu oka Zenek wystrzelił ze swego nosa kleistą, ciągnącą się i baaardzo śmierdzącą maź, która oblepiła futrzaki od stóp do głów tak, że nie mogły się ruszyć.
A mam was, złodziejaszki! – wykrzyknął uradowany demon. Orzesznice strasznie się szamotały, walcząc z obrzydliwą mazią o wolność, jednak na nic zdawały się ich wysiłki – substancji można było pozbyć się jedynie za pomocą wywaru z fiołka mokradłowego.

 

Aneta Wiśniewska - Uwięzione orzesznice

 

Zenek Zabagnisty nie chciał od razu uwalniać pary złośliwych zwierzaków, dlatego najpierw wydobył z dziupli zapasy państwa Rudzielców. Trochę to trwało, ponieważ bagienniki nie zostały stworzone do wspinania się na drzewa. Ślimaczym tempem zziajany demon dotarł pod brzozę, na której wczorajszej nocy widział wiewiórki i swym grubym głosem zawołał w stronę gałęzi:
Jesteście tam, Rudzielce?
Tosia pierwsza wychyliła głowę zza konaru. Gdy zobaczyła stojącego pod drzewem szkaradnego stwora, aż zatrzęsła się ze strachu. Natychmiast czmychnęła, a zamiast niej pokazał się jej mąż – Tomek Rudzielec. Choć było widać, że również jest przerażony, starał się przynajmniej wyglądać na odważnego.
Czego od nas chcesz, stworze? Już dosyć mamy kłopotów!
Zawsze to samo, dlaczego oni wszyscy myślą, że skoro jestem brzydki, to na pewno wredne straszydło ze mnie? – zamruczał pod nosem poirytowany bagiennik, po czym nieco głośniej dodał: – Mam coś dla was, Rudzielce! Doszły mnie słuchy, że potrzebujecie prowiantu na zimę!
Czy… czy to ty ukradłeś nasze zapasy? – zdenerwowany wiewiór Tomek prędko wyciągnął błędne wnioski.
Ech, wiewiórze, na co zdałyby mi się te wasze żołędzie? Ohyda, nie to co koktajl z larw komara… Odebrałem wasze zapasy dwóm orzesznicom, które zwędziły je dla jakiegoś tam Fryca… 
Fryca?! – krzyknął Tomek. – Przecież ten łotr został wygnany z Bagien już dawno temu! To był strasznie podły leń! Zamiast całą jesień zbierać własne zapasy, on zawsze żądał od wiewiórek i innych małych zwierząt haraczu z okazji Zimowego Staniasłońca. Organizował dla swojej bandy orzesznic najbardziej huczne Szczodre Gody w całej okolicy, podczas gdy inne zwierzęta głodowały… Sądziliśmy, że po wydaniu na niego wyroku wygnania już nigdy tutaj nie wróci… 
Zenek Zabagnisty oddał zmartwionym wiewiórom ich zapasy i po wysłuchaniu gorących podziękowań zaczął pomału wracać do domu. Całą drogę zastanawiał się, jak na dobre pozbyć się tego całego Fryca z Biebrzańskich Bagien. Wreszcie wpadł na pewien pomysł…

 

Aneta Wiśniewska - Bagiennik zwraca zapasy wiewiórek

 

Gdy bagiennik dotarł pod swoją wierzbę, orzesznice wciąż były uwięzione w demonicznej mazi. Zenek zbliżył się do nich i zaproponował pewien układ.
Chcecie się uwolnić, gagatki? – zapytał. Zwierzaki delikatnie pokiwały głowami, ponieważ tylko na taki ruch pozwoliła im gęsta substancja. – Wyciągnę was z tej pułapki, jeśli w zamian zaprowadzicie mnie do Fryca!
Po ponownym potaknięciu ze strony orzesznic, Zenek przystąpił do parzenia naparu z fiołka mokradłowego. W tym celu musiał udać się do położonej nieopodal opuszczonej chaty, z której czasem korzysta w tajemnicy tylko pewna stara szeptucha. Gdy mikstura była już gotowa, bagiennik zaczął nią pomału polewać dolne łapki uwięzionych zwierzaków. Górne na wszelki wypadek pozostawił jeszcze sklejone, tak, by orzesznice nie mogły go wystrychnąć na dudka i uciec. Kiedy obie orzesznice były już jako tako zdolne do poruszania się, od razu wyruszyli w drogę.

 

Aneta Wiśniewska - Napar z fiołka mokradłowego

 

Po niezbyt długiej wędrówce grupa złożona z Zenka i dwóch gryzoni dotarła pod rozłożystą leszczynę. Bagiennik stanął w cieniu, tak, by jak najdłużej pozostać niezauważonym. Iga, jako odważniejsza z dwóch orzesznic, zawołała piskliwie:
Fryc! Fryc, to my, Iga i Olo! 
Już po chwili oczom Zenka ukazał się owiany złą sławą zwierzak. Fryc był wyjątkowo wyrośniętą orzesznicą, jednak dla bagiennika nie był to powód do strachu.
Lepiej, żebyście mieli ze sobą moje żołędzie, inaczej od razu zejdźcie mi z oczu, dobrze wam radzę! – gniewnie zagrzmiał Fryc. W tym samym momencie Zenek wysunął się zza drzewa i po raz drugi tej nocy wystrzelił z nosa swą mazią. Mimo wrodzonej niezgrabności doskonale potrafił celować, dlatego już po chwili unieruchomiony i bardzo zdziwiony Fryc zsunął się z gałęzi na ziemię.
Posłuchaj mnie uważnie, kolego. – odezwał się Zenek, próbując zrobić jak najgroźniejszą minę. – Nie jest ci chyba zbyt przyjemnie tak leżeć sobie, nieruchomo jak kłoda, prawda? – orzesznica lekko pokręciła głową na znak protestu. – No więc ja ci teraz obiecuję, a zawsze dotrzymuję obietnic, że jeśli jeszcze choć raz postawisz swą lepką łapkę na terenie Biebrzańskich Bagien, to znów uraczę cię moimi glutami. Tylko pamiętaj, że następnym razem mogę nie mieć ochoty cię z nich uwolnić… Rozumiesz? 
Przerażenie w oczach Fryca starczyło Zenkowi za potwierdzenie. Użył więc reszty fiołkowego naparu do uwolnienia wszystkich trzech orzesznic z klejącej mazi. Po odzyskaniu wolności zwierzaki nie namyślając się długo wzięły nogi za pas. Zenek uśmiechnął się z zadowoleniem. “Coś mi się zdaje, że prędko ich tu nie zobaczę…” – pomyślał.

 

Aneta Wiśniewska - Przegnanie orzesznic

 

No, teraz znasz już całą historię. Niewiarygodne, prawda? Ale chyba zrozumiałeś, że nawet demoniczny bagiennik to tak na prawdę może być równy gość. Wiewiórki w podziękowaniu za ocalenie ich zapasów rozniosły po całych Bagnach Biebrzańskich wieść o bohaterskiej postawie Zenka Zabagnistego. Dzięki temu część zwierząt przestała się go bać, a on sam nie musi już chować się przez całe noce w swoim bajorze. Ech, chciałabym go kiedyś osobiście spotkać. Coś czuję, że na pewno byśmy się dogadali, jeśli tylko odpowiednio mocno zatkałabym nos.

 

KONIEC

 

Domyślam się, że niektóre nazwy użyte w bajce mogą być niezrozumiałe dla młodego czytelnika, dlatego zachęcam do dodatkowego zapoznania się z ich wyjaśnieniami:

  • Bagiennik – słowiański demon wodny, zamieszkujący podobno bagna i stawy w okolicach rzeki Biebrzy. Choć bardzo brzydki, nie był groźny dla ludzi, o ile go nie niepokojono. Rozgniewany potrafił utworzyć nad moczarami gęstą, trującą i śmierdzącą mgłę. Umiał również wystrzeliwać gęstą maź ze swoich nozdrzy umieszczonych na środku czoła – Słowianie wierzyli, że choć paskudna, to potrafi ona leczyć wiele schorzeń, takich jak reumatyzm czy choroby serca. W Bestiariuszu Słowiańskim wydawnictwa Bosz występuje bardzo podobny demon – ćmuch, którego ilustracja i opis stanowiły główną inspirację podczas tworzenia postaci Zenka.
  • Bagna Biebrzańskie – inaczej Kotlina Biebrzańska, to jedna z największych europejskich ostoi dzikiej przyrody położona na Podlasiu. Większą część terenu doliny rzeki Biebrzy zajmuje Biebrzański Park Narodowy, znany z ogromnej różnorodności gatunków roślin oraz zwierząt, szczególnie ptactwa. Bagna Biebrzańskie uchodzą za najpiękniejsze w całym kraju.
  • Zimowe Staniesłońca / Szczodre Gody – słowiańskie święto obchodzone w dzień przesilenia zimowego. Cieszono się wtedy ze zwycięstwa światła nad ciemnością – od tego czasu dzień zaczynał się wydłużać. Dzisiaj w podobnym czasie przypada chrześcijańskie Boże Narodzenie, choć zwyczaje są bardzo podobne do tych, które obowiązywały Słowian podczas Szczodruszki (kolędowanie, uroczysta wieczerza, 12 potraw, upominki dla dzieci i inne).
  • Orzesznica, a właściwie orzesznica leszczynowa – to niewielki gryzoń z rodziny popielicowatych o szaro-rudym ubarwieniu futerka i długim, choć nie tak puszystym jak u wiewiórki ogonie. Żyje głównie w lasach, gdzie prowadzi nocny tryb życia i żywi się między innymi orzechami, jagodami i żołędziami.

 

Wszystkie ilustracje do opowiadania o Zenku wykonała specjalnie na moją prośbę pani Aneta Wiśniewska. Aneto, raz jeszcze bardzo ci dziękuję! Proszę, uwierz wreszcie, że twoje prace są wspaniałe, niesamowite i … po prostu najpiękniejsze na świecie!

 

Polubiliście sympatycznego bagiennika? Jeśli macie ochotę na więcej historii o Zenku Zabagnistym, koniecznie dajcie znać! Możecie również udostępnić informację o bohaterskim demonie swoim znajomym na Facebook’u! 🙂

“Jaroszek” – wiersz z serii Stworzenia Słowiańskie

“Dobrze widzę? Proszę, proszę!
To naprawdę jest jaroszek?!”
Gość rozpływa się w zachwycie,
bo z jaroszkiem – to jest życie!

 

Choć jest mały jak wiewiórka,
obcych goni precz z podwórka,
a gdy tylko szmer usłyszy,
skrzętnie łowi wszystkie myszy.

 

Dzieci wprost go uwielbiają,
a co ważne, on tą zgrają
opiekuje się jak niania,
od poranka, aż do spania.

 

Stwór, gdy tylko dość ma mleka,
nigdy z domu nie ucieka,
ale zdobyć go – to wyczyn!
Ciężko upiąć go do smyczy!

 

Jaroszek - ilustracja Anety Wiśniewskiej
Jaroszek opiekujący się dziewczynką – rys. Anety Wiśniewskiej

 

Dla ciekawskich – jaroszek to słowiański demon polny wyglądający jak zając, który w “naturalnych warunkach” hasał sobie wśród traw, kwiatów czy zbóż. Napotkany w takich okolicznościach bywał groźny – wędrowców wabił za sobą w kierunku mokradeł, np. udając rannego zwierzaka. Nie muszę chyba dodawać, że większość nieszczęśników z owych mokradeł nie wracało. Ale jeśli już komuś udało się dogonić i złapać jaroszka, w magiczny sposób zmieniał się nie do poznania – zamieszkiwał wtedy w domostwie śmiałka i stawał się jego duszkiem opiekuńczym – chronił przed intruzami, wyłapywał szkodniki, opiekował się dziećmi. Można się domyślać, że dzieciaki go uwielbiały – w końcu kto nie chciałby mieć niani pod postacią uroczego puchatego zajączka?

 

Poprzedni wiersz z serii “Stworzenia Słowiańskie” – “Licho”

“Licho” – wiersz z serii Stworzenia Słowiańskie

W kącie izby siadło cicho
wstrętne licho.
Chociaż nikt nie patrzy na nie
niezłe ma urzędowanie.

 

Bach! Ze ściany lecą zdjęcia:
żony, wnuka oraz zięcia.
Wszędzie wokół rozsypany
maczek szklany.

 

Łup! Żarówka z trzaskiem pęka,
a mąż na to głośno stęka.
Trzeba prędko wkręcić nową
jarzeniową.

 

Zupa w garnku – przypalona,
cała kuchnia – zadymiona.
Przez to w płacz uderza żona.
Nabzdyczona.

 

Trach! Ze stołu spada taca,
na nią krzesło się przewraca.
Wnuk panikę głośno sieje.
Co się dzieje?!

 

Licho aż z rozkoszy wzdycha
na okrzyki “co do licha?!“.
Czy coś jeszcze zepsuć chce?
Licho wie!

 

 

 

“Niech to licho!”, “licho nie śpi” – kto nie słyszał choć jednego z tych powiedzonek? Wszystkie wzięły się od pewnego wyjątkowo niesympatycznego słowiańskiego demona. Było to stworzenie, które czepiało się wybranego człowieka lub rodziny i sprowadzało wszelkie nieszczęścia – od drobnych szkód takich jak wyłamywanie szczebli drabiny, po ogromne zniszczenia, np. pożar domu. Według różnych źródeł demon ten był albo małym stworzeniem chowającym się po kątach i psocącym z ukrycia, albo jednooką staruchą – w tej postaci bywał znacznie groźniejszy.

 

Poprzedni wiersz z serii “Stworzenia Słowiańskie” – “Trusia”

 

“Ćmok” – wiersz z serii Stworzenia Słowiańskie

Co tam zjawa, co tam smok,
kiedy u nas straszy ćmok!
Jak nietoperz, stwór skrzydlaty,
wyszczerzony i kudłaty.
Co noc, kiedy księżyc świeci,
ćmok z radością płoszy dzieci.
Lecz nie muszą te się bać,
które grzecznie chodzą spać.

Ćmok - ilustracja Anety Wiśniewskiej
Ćmok zaglądający do pokoju chłopczyka – rys. Anety Wiśniewskiej

 

Ćmok to jeden ze starszych demonów słowiańskich, w którego wierzono głównie na terenach dzisiejszej Wielkopolski. Niewiele dziś o nim wiadomo poza tym, że był uskrzydlony, energiczny, niezbyt sympatyczny, a jego pasją było nocne straszenie dzieciaków. Dawniej rodzice straszyli ćmokiem te dzieciaki, które przed pójściem spać broniły się jak mogły, bowiem do grzecznych dzieci stwór nie lubił zaglądać, za to z upodobaniem odwiedzał wszystkie rozbrykane łobuziaki.

 

Poprzedni wiersz z serii “Stworzenia Słowiańskie” – “Ubożęta”

 

Lubisz HeLeonkowe wierszyki? Dzięki tobie także inni mogą je polubić, wystarczy, że udostępnisz czasem nasze posty na Facebooku, by dotarły do jak największej liczby osób 🙂

 

 

“Ubożęta” – wiersz z serii “Stworzenia Słowiańskie”

Dziś już mało kto pamięta,
co to znaczy – ubożęta.
Wielka szkoda, bo czasami
warto dobrze żyć z duszkami.
Mama sprząta i gotuje,
bywa, że jej rąk brakuje
i czasem woła: “kto mi pomoże?”,
a chętnie pomogłoby mamie uboże.
Jak niania dzieci by pilnowało,
czasem w sekrecie coś posprzątało,
a na dodatek w nocy do uszka
rady szeptało, jak dobra wróżka.
Cena za pomoc tego stworzenia
to jedna malutka porcja jedzenia,
wygodne miejsce w kąciku do spania
i odrobina poszanowania.
Koszty niewielkie, lecz trzeba zaznaczyć,
że w tym układzie jest tyci haczyk:
psotliwe z nudów bożątko bywa,
a wtedy różne przedmioty ukrywa.
Kiedy się w domu zdarzają kłótnie,
domowy duszek się wścieka okrutnie
i wtedy również psocić zaczyna,
aż nie przekupi go jakoś rodzina:
ugłaskać go mogą prędko słodkości,
lecz lepiej po prostu bożątka nie złościć.

 

 

Bożątko podkradające okulary – rys. autorstwa Anety Wiśniewskiej
Ubożęta, inaczej zwane bożątkami, to dobre duszki opiekuńcze powstające najprawdopodobniej z dusz przedwcześnie zmarłych dzieci lub przodków rodziny. Dawniej wierzono, że niemal każde domostwo zamieszkują ubożęta, chroniąc je przed złymi duchami w zamian za miseczkę resztek jedzenia lub spodeczek mleka. Uważano, że te niewidzialne stworzenia pomagają czasem dobrej gospodyni w porządkach, a nawet dbają o to, by bawiące się dzieci nie zrobiły sobie krzywdy. Część opowieści o bożątkach przedstawia je jako łagodne i nieszkodliwe, natomiast w innych można znaleźć informacje o ich kapryśnej naturze – nie lubiły kłótni, pijaństwa i … zwyczajnej nudy. Zdarzało się wtedy, że płatały domownikom różne figle, takie jak chowanie drobnych przedmiotów czy rozrzucanie ubrań. Można było je obłaskawić słodyczami, lub… nastraszyć, stawiając w kącie kukłę srogiej baby wymachującej groźnie ścierką.

 

Poprzedni wiersz z serii “Stworzenia Słowiańskie” – “Ćmuch”

 

Twoje dzieci lubią heleonkowe wierszyki? Koniecznie polub naszą stronę na facebook’u by być na bieżąco i nie przegapić żadnej nowości 🙂 Będzie mi też bardzo miło, jeśli udostępnisz posty o wierszykach znajomym 🙂

 

Close